Sultan Ottoman náà Mehmed Kejì gba Constantinople lẹ́yìn ìdótì tí ó tó nǹkan bí ọ̀sẹ̀ méje, ó sì fi òpin sí Ilẹ̀ Ọba Byzantine, apá tí ó kẹ́yìn nínú Ilẹ̀ Ọba Romu. Àwọn ọ̀mọ̀wé Giriki, tí àwọn kan gbé ìwé àfọwọ́kọ àtijọ́ dání, ṣí lọ sí Itali.
Àkójọ Ìmọ̀ › Ní àkókò kan náà láyé
nǹkan bí 1454–1455 L.K. · Mainz, Germany
Gutenberg tẹ Bíbélì
Ní Mainz, Johannes Gutenberg àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ fi lẹ́tà irin tí a lè gbé kiri tẹ Bíbélì Latin, ní ìwé ńlá méjì tí ó tó nǹkan bí ojú-ìwé 1,280. A ṣe nǹkan bí ẹ̀dà 180, lórí bébà àti lórí awọ ọmọ màlúù; 49 ṣì wà, ní odindi tàbí apá kan. Láìpẹ́, títẹ̀ ìwé mú kí Bíbélì, àti ìwé onírúurú, dín owó gan-an.
Gẹ 1:1–5
Ní ìbẹ̀rẹ̀ ohun gbogbo Ọlọ́run dá àwọn ọ̀run àti ayé. Ayé sì wà ní rúdurùdu, ó sì ṣófo, òkùnkùn sì wà lójú ibú omi, Ẹ̀mí Ọlọ́run sì ń rábàbà lójú omi. Ọlọ́run sì wí pé, “Jẹ́ kí ìmọ́lẹ̀ kí ó wà,” ìmọ́lẹ̀ sì wà. Ọlọ́run rí i pé ìmọ́lẹ̀ náà dára, ó sì ya ìmọ́lẹ̀ náà sọ́tọ̀ kúrò lára òkùnkùn. Ọlọ́run sì pe ìmọ́lẹ̀ náà ní “ọ̀sán,” àti òkùnkùn ní “òru.” Àṣálẹ́ àti òwúrọ̀ sì jẹ́ ọjọ́ kìn-ín-ní.Ní àkókò kan náà ní ayé
Títẹ̀ ìwé pẹ̀lú pákó tí a gbẹ́ ti wà ní China fún ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún, Korea sì ti fi lẹ́tà irin tẹ ìwé ṣáájú ọdún 1400. Ní Yúróòpù, Gutenberg kó ẹ̀rọ ìtẹ̀wé, lẹ́tà irin tí a rọ nínú mọ́ọ̀dù ọwọ́ àti tàdáwà olóróró pọ̀. Bíbélì rẹ̀ ni ìwé ńlá àkọ́kọ́ tí a tẹ̀ ní Yúróòpù pẹ̀lú lẹ́tà tí a lè gbé kiri. Báyìí ni ayé rí ní àárín ọ̀rúndún kẹẹ̀ẹ́dógún.
Giriki àti RomuÌṣubú Constantinople29 oṣù Karùn-ún 1453 L.K.
IbòmírànÁlífábẹ́ẹ̀tì tuntun fún Korea1446 L.K.
Ọba Sejong ti Joseon gbé álífábẹ́ẹ̀tì tuntun jáde fún èdè Korea, tí a ń pè ní Hangul lónìí, kí àwọn ènìyàn lásán lè kọ́ láti kàwé àti láti kọ̀wé. Ní ìrísí rẹ̀ àkọ́kọ́, ó ní lẹ́tà 28; 24 ni a ń lò lónìí.
ṢáínàÀwọn ọkọ̀ ìṣúra1405–1433 L.K.
Ọ̀gágun ojú omi Zheng He ṣíwájú ìrìn-àjò méje ti “ọ̀wọ́ ọkọ̀ ìṣúra” ńlá ti ìdílé ọba Ming la Òkun India kọjá, títí dé Arabia àti Ìlà-oòrùn Áfíríkà. Lẹ́yìn ọdún 1433, ìrìn-àjò náà dúró, ààfin ọba sì kọ ẹ̀yìn sí òkun.
Àwọn ilẹ̀ Amẹ́ríkàMachu Picchunǹkan bí 1450 L.K.
Lókè réré ní òkè Andes ti Peru, alákòóso Inca náà Pachacuti mú kí a kọ́ ilé-ọ̀gbà kan sórí ẹ̀yìn òkè: Machu Picchu, pẹ̀lú ògiri òkúta tí a tò pọ̀ dáradára àti pẹ̀pẹ́ ilẹ̀ fún ohun ọ̀gbìn. Àwọn ará Spain kò rí i rí.
ÍńdíàVijayanagara1336–1646 L.K.
Ní gúúsù India, Ilẹ̀ Ọba Vijayanagara ń jọba láti ìlú ńlá kan tí ó kún fún tẹmpili, ọjà àti ipa omi, Hampi òde òní. Ikọ̀ ará Persia kan tí ó wá ní ọdún 1443 kọ̀wé pé òun kò rí tàbí gbọ́ nípa irú ibẹ̀ rí.
IbòmírànGreat Zimbabwenǹkan bí 1100–1450 L.K.
Ní gúúsù Áfíríkà, ìlú olókùúta Great Zimbabwe, pẹ̀lú ògiri wíwọ́ tí ó ga tó mítà 11 tí a kọ́ láìsí àpòrọ́, ń ṣòwò wúrà àti eyín erin pẹ̀lú etí Òkun India. Ní nǹkan bí ọdún 1450, a ti ń pa á tì.
