Isang silindrong luwad na isinulat para kay Ciro matapos niyang sakupin ang Babilonia ang naglalarawan sa kaniya na ibinabalik sa kanilang mga tahanan ang mga ipinatapong bayan at ang mga larawan ng kanilang mga diyos. Hindi nito binabanggit ang mga Judio, ngunit ipinakikita nito ang isang patakarang tulad ng nasa Ezra 1. Nasa British Museum ito.
Ensiklopedya › Samantala sa mundo
Sa Biblia · 538 BC · Babilonia
Pinauwi ni Ciro ang mga bihag
Pinahintulutan ni Ciro ng Persia, na sumakop sa Babilonia, ang mga Judio na umuwi at itayong muli ang templo sa Jerusalem.
Ezra 1:1–11
Noong unang taon ni Ciro, hari ng Persia, tinupad ni Yahweh ang kaniyang salita na dumating mula sa bibig ni Jeremias at inudyukan ang espiritu ni Ciro. Ang tinig ni Ciro ay narinig sa kaniyang buong kaharian. Ito ang nasusulat at nasabi: Sabi ni Ciro, hari ng Persia: Ibinigay sa akin ni Yahweh, ang Diyos ng Langit, ang lahat ng mga kaharian sa daigdig, at itinalaga niya ako na magtayo ng isang templo para sa kaniya sa Jerusalem na nasa Judea. Sinuman sa inyo na nagmula sa kaniyang mga tao, sumainyo nawa ang kaniyang Diyos, para kayo ay umakyat sa Jerusalem at magtayo ng templo para kay Yahweh, ang Diyos ng Israel, na siyang Diyos ng Jerusalem. Ang mga tao saanmang bahagi ng kaharian kung saan naninirahan ang mga nakaligtas sa lupaing iyon ay dapat magbigay sa kanila ng pilak at ginto, mga ari-arian at mga hayop, gayundin ang kusang-kaloob na handog para sa templo ng Diyos sa Jerusalem. Pagkatapos, ang mga pinuno ng mga angkan ng mga ninuno ng Juda at Benjamin, mga pari at mga Levita, at bawa't isa na ang espiritu ay ginising ng Diyos na pumunta at magtayo ng kaniyang tahanan ay tumayo. Ang mga nakapalibot sa kanila ay tumulong sa kanilang gawain sa pilak at gintong mga kagamitan, mga ari-arian, mga hayop, mga mahahalagang bagay, at mga kusang-kaloob na mga handog. Ibinalik din ni Haring Ciro ang mga kagamitang nabibilang sa templo ni Yahweh na dinala ni Nebucadnezar mula sa Jerusalem at inilagay sa tahanan ng kaniyang sariling mga diyos. Ipinagkatiwala lahat ni Ciro kay Mitredat na tagapag-ingat yaman, na nagbilang ng mga ito para kay Sesbazar, na tagapamahala ng Judea. Ito ang kanilang bilang: Tatlumpung gintong palanggana, isang libong pilak na palanggana, dalawamgpu't siyam na iba pang palanggana, tatlumpung gintong mangkok, 410 na maliliit na pilak na mangkok, at isang libong karagdagang kagamitan. Mayroong 5,400 na ginto at pilak na kagamitan sa lahat. Dinala ni Sesbazar ang lahat ng mga ito nang ang mga taong tinapon ay nagpunta sa Jerusalem mula sa Babilonia.Samantala sa mundo
Noong 539 BC, sinakop ni Ciro na Dakila ng Persia ang Babilonia, at isinasalaysay ng Ezra 1 na pinayagan niya ang mga bihag mula sa Juda na umuwi at muling itayo ang templo. Natapos ito noong 516 o 515 BC sa ilalim ni Dario I. Narito ang mundo noong ika-6 na siglo BC.
Mesopotamia at Malapit na SilanganAng Silindro ni Ciropagkaraan ng 539 BC
TsinaConfucius551–479 BC
Itinuro ni Confucius sa estado ng Lu na ang mabuting kaayusan ay nagsisimula sa matapat na mga pinuno, paggalang sa mga magulang at pag-aaral. Ang kaniyang mga kasabihan, na tinipon ng kaniyang mga mag-aaral sa Analects, ang humubog sa buhay sa Tsina nang mahigit dalawang libong taon.
IndiaAng Buddhamga 563–483 BC ayon sa tradisyon; mga 480–400 BC ayon sa maraming iskolar
Nagturo si Siddhartha Gautama, ang Buddha, sa hilagang India, at itinatag ng kaniyang mga tagasunod ang Budismo. Itinatakda ng tradisyon ang kaniyang buhay sa mga 563–483 BC; inilalagay ito ngayon ng maraming iskolar sa mas huling panahon, mga 480–400 BC.
Gresya at RomaNaging republika ang Roma509 BC (tradisyonal na petsa)
Ayon sa tradisyong Romano, pinalayas ng mga mamamayan ng Roma ang kanilang huling hari, si Tarquinio na Palalo, noong 509 BC at nagsimulang maghalal ng dalawang konsul taun-taon.
Gresya at RomaDemokrasya sa Atenas508/507 BC
Muling isinaayos ni Cleisthenes ang mga mamamayan ng Atenas upang ang kapulungan ng lahat ng malayang lalaki ang magpasya sa mga usaping pampubliko — ang simula ng demokrasya sa Atenas.
Silangang Europa at ang steppeSi Dario laban sa mga Scythianmga 513 BC
Si Dario I, ang haring Persiano na sa ilalim niya natapos ang templo (Ezra 6:15), ay nanguna sa isang malaking hukbo patawid sa Danube laban sa mga Scythian. Ayon kay Herodotus, umatras sila sa kabila ng estepa habang sinusunog ang damo, at bumalik ang mga Persiano.
AmerikaMonte Albánmga 500 BC
Sa lambak ng Oaxaca sa Mexico, sinimulang itayo ng mga Zapotec ang Monte Albán sa pinatag na tuktok ng isang bundok. Ito ang kanilang kabisera nang mahigit isang libong taon.
