Jeremia treurend over de verwoesting van Jeruzalem

Rembrandt · 1630
Rijksmuseum, Amsterdam

Rembrandt schilderde dit kleine paneel in 1630 in Leiden, toen hij vierentwintig was, en signeerde het met het monogram dat hij toen gebruikte. Het licht valt van links op een oude man die in een rotsachtige schuilplaats zit en op het glanzende metaal naast hem; bijna al het andere ligt in de schaduw.

De man laat zijn hoofd op zijn hand rusten en kijkt omlaag. Ver weg in het donker links brandt een stad. Op het boek naast hem staat “Bibel”, en het museum noemt hem Jeremia, die rouwt om de val van Jeruzalem.

Uit de tekst

Nebuzaradan “verbrandde het huis des HEEREN en het huis des konings; mitsgaders alle huizen van Jeruzalem” (Jeremia 52:13)

De ogen van Zedekia werden uitgestoken (Jeremia 52:11)

“Hoe zit die stad zo eenzaam, die vol volks was” (Klaagliederen 1:1)

Van de kunstenaar

De profeet die alleen in een grot buiten de stad zit — de tekst beschrijft niet waar Jeremia was toen Jeruzalem brandde

Kostbare gouden en zilveren vaten naast hem, en een tapijt met een gouden rand

Een boek met een Duits opschrift, “Bibel”

Jeremia als schrijver van Klaagliederen — een joodse en christelijke overlevering

Details

Jeremia

Een oude man laat zijn hoofd op zijn hand rusten, de ogen neergeslagen.

De brandende stad

Ver weg in het donker laaien vlammen op rond een gebouw met een koepel.

Een klein figuurtje

Een man drukt zijn handen tegen zijn ogen — vaak opgevat als koning Zedekia, die werd verblind (Jeremia 52:11).

Goud en zilver

Een zilveren schaal vol gouden vaten vangt het licht.

“Bibel”

Een dik boek met het woord “Bibel” op de snede geschreven.

Signatuur

“RHL 1630” — Rembrandt Harmenszoon uit Leiden — op de rots.

Rembrandt van Rijn, Dutch, 1606–1669. Rijksmuseum, Amsterdam (SK-A-3276; purchased with the support of private collectors, the Vereniging Rembrandt and the Stichting tot Bevordering van de Belangen van het Rijksmuseum) · Oil on panel · Image: "Public Domain" (https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/); object metadata: CC0 1.0 (https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/) — Rijksmuseum Linked Art record.

De verzen

Jer 52:12–14Daarna, in de vijfde maand, op den tienden der maand (dit jaar was het negentiende jaar van den koning Nebukadrezar, den koning van Babel), als Nebuzaradan, de overste der trawanten, die voor het aangezicht des konings van Babel stond, te Jeruzalem gekomen was; Zo verbrandde hij het huis des HEEREN en het huis des konings; mitsgaders alle huizen van Jeruzalem en alle huizen der groten verbrandde hij met vuur. En het ganse heir der Chaldeen, dat met den overste der trawanten was, brak alle muren van Jeruzalem rondom af.

Klaagl 1:1–2Aleph. Hoe zit die stad zo eenzaam, die vol volks was, zij is als een weduwe geworden, zij, die groot was onder de heidenen, een vorstin onder de landschappen, is cijnsbaar geworden. Beth. Zij weent steeds des nachts, en haar tranen lopen over haar kinnebakken; zij heeft geen trooster onder al haar liefhebbers; al haar vrienden hebben trouwelooslijk met haar gehandeld, zij zijn haar tot vijanden geworden.